انرژیسازان صنعت پویا
چیدمان قطعات و لوازمی که در داخل تابلو برق نصب میشوند و طرز قرارگیری آنها نسبت به یکدیگر، تا حد زیادی به سلیقه و تجربه فنی طراح بستگی دارد. با این حال، این کار باید حتماً دارای اصول، هماهنگی و ترکیب صحیح باشد. در طراحی و مونتاژ تابلوهای برق فشار ضعیف (Low Voltage)، جانمایی تجهیزات بر پایه چهار اصل مهم و اساسی انجام میگیرد.
چرا چیدمان اصولی تابلو برق اهمیت دارد؟
یک چیدمان درست علاوه بر افزایش طول عمر تجهیزات و ایمنی اپراتور، روند عیبیابی، تعمیرات و توسعههای آتی تابلو را بسیار سادهتر میکند. اصول چهارگانه زیر شالوده اصلی طراحی چیدمان هستند:
- رعایت نکات ایمنی
- رعایت نکات فنی و عملکردی
- صرفهجویی در مصرف سیم و تجهیزات
- حفظ نظم، زیبایی و هارمونی
رعایت نکات ایمنی در چیدمان
در صنعت برق، اولین و مهمترین مسئله، ایمنی در مقابل برقگرفتگی و آتشسوزی است. چیدمان صحیح قطعات میتواند نقش بسزایی در جلوگیری از حوادث داشته باشد.
- کلیدهای اصلی، مینیاتوری و قطعاتی که برای قطع و وصل مدار پیشبینی شدهاند، باید کاملاً در دسترس باشند. در مواقع خطر (مانند آتشسوزی یا برقگرفتگی)، اپراتور یا افراد حاضر باید بتوانند با سرعت و بدون مانع کلید اصلی را قطع کنند.
- کلید اصلی باید در ارتفاع مناسبی نصب شود (نه خیلی بالا و نه خیلی پایین) تا حتی فردی با قد کوتاه نیز بتواند به سرعت آن را قطع کند. همچنین نصب پلاک و برچسب نام روی کلید اصلی الزامی است تا با کلیدهای دیگر اشتباه گرفته نشود.
- در صورت وجود شینهبندی، حتماً شینهها را با طلقهای شفاف یا عایقهای حرارتی بپوشانید تا احتمال برخورد اتفاقی دست یا ابزار با قسمتهای برقدار به صفر برسد.
رعایت نکات فنی و عملکرد تجهیزات
هر قطعه الکتریکی دارای ویژگیهای مکانیکی و الکتریکی خاصی است که باید هنگام جانمایی مد نظر قرار گیرد.
- تمامی قطعات دارای پیچ یا ترمینالهای اتصال باید طوری نصب شوند که مسیر دسترسی آچار یا پیچگوشتی برای باز و بسته کردن آنها باز باشد. کابلها، شینهها و داکتها نباید مانعی بر سر راه اتصال و تعمیر این پیچها ایجاد کنند.
- تجهیزات حساسی مانند PLC یا کنترلرهای صنعتی در برابر ضربه، گرد و غبار، برادههای فلزی و حرارت شدید آسیبپذیر هستند. از آنجا که اپراتور کمتر با این تجهیزات سروکار دارد، باید آنها را در بالاترین بخش تابلو نصب کرد تا از خطر نفوذ آب، افتادن ابزار و تجمع گرما در امان باشند.
- قطعاتی مانند کنتاکتور، کلید حرارتی و کلید اتوماتیک دارای جهت ورود و خروج جریان مشخصی هستند که با حروف و ارقام روی آنها تعیین شده است. جانمایی باید مطابق با مسیر ورودی کابلها انجام شود.
صرفهجویی در مصرف سیم و شینه
چیدمان قطعات باید به گونهای باشد که کوتاهترین مسیر برای سیمکشی انتخاب شود. این مسئله علاوه بر کاهش هزینه، حجم سیمهای داخل داکت را کاهش داده و از تولید حرارت اضافی جلوگیری میکند.
- ترتیب قرارگیری منطقی قطعات معمولاً به این صورت است: کلید اصلی -> باسبار (شینه) -> فیوز مینیاتوری -> کنتاکتور -> ترمینالهای خروجی.
- رعایت این ترتیب باعث میشود که سیمها بدون درهمتنیدگی و مسافتهای طولانی به قطعه بعدی متصل شوند.
نظم، زیبایی و ظرافت
تفاوت یک کار درجهیک و حرفهای با یک مونتاژ ضعیف در نگاه اول در زیبایی و نظم آن مشخص میشود.
- تمامی قطعات را کاملاً افقی یا عمودی نصب کنید و از نصب زاویهدار و کج بپرهیزید.
- سیمها و کابلهای خروجی از داکت را به زیبایی فرمدهی و آرایش کنید.
- زیبایی و هارمونی تابلو نشاندهنده نظم طراح است و به تعمیرکاران اعتماد به نفس و سرعت عمل بیشتری در عیبیابی میدهد.
الگوی عمومی جانمایی در تابلوهای دیواری
در یک چیدمان استاندارد و مرسوم، چیدمان تجهیزات از بالا به پایین و در هر ردیف از سمت چپ به راست انجام میشود:
- کنترلکنندههای فرمان و PLC در بالاترین قسمت نصب میشوند.
- کلیدها و فیوزهای تغذیه خروجی با حفظ فاصله مناسب زیر PLC قرار میگیرند.
- کلید اصلی (با توجه به مسیر ورود کابلها)، فیوزهای مینیاتوری و کنتاکتورها در ردیفهای بعدی جانمایی میشوند.
- ادوات فرمان مانند ساعت فرمان، رلههای کمکی، کنترل فاز، کنترل بار و تایمرها زیر کنتاکتورها قرار میگیرند.
- تجهیزات سنگین و گرمازا مانند ترانسفورماتورها و ادوات حرارتی (هیتر) در پایینترین قسمت سینی نصب میشوند.
- ترمینالهای ورودی/خروجی و خازنها (که حتماً باید به صورت ایستاده نصب شوند) در کف تابلو قرار میگیرند.
- فن دمنده در پایین بدنه (روی درب یا بغل) و فن مکنده در بالاترین قسمت بدنه نصب میشوند.
ابعاد، فواصل استاندارد و داکتکشی
برای محاسبه ابعاد کلی تابلو و جلوگیری از تداخل قطعات، رعایت فواصل زیر الزامی است:
- تمام فضاهای خالی بین قطعه و کانال سیمکشی برای قطعات تا جریان ۱۰۰ آمپر باید بین ۲ تا ۳ سانتیمتر باشد تا امکان مانور سیم و دست فراهم شود. برای کلیدهای ۶۳ تا ۲۰۰ آمپر، این فاصله به دلیل ضخامت کابلها تا حدود ۳ سانتیمتر و بیشتر افزایش مییابد.
- در قطعات فشار ضعیف (۳۸۰ ولت)، به دلیل عایق بودن بدنه، نزدیک کردن قطعاتی مانند فیوز مینیاتوری یا کنتاکتور از بغل مانعی ندارد، اما برای خلوص هوایی و تهویه قطعات پرحرارت باید فاصله جانبی رعایت شود.
- هنگام انتخاب سایز داکت شیاردار، همواره باید حدود ۳۰ درصد (یکسوم) فضای داخل داکت برای گردش هوا و عبور حرارت خالی بماند.
ابعاد استاندارد داکتهای شیاردار پرکاربرد بر حسب میلیمتر (عرض × ارتفاع) عبارتند از:
- ۲۰ × ۲۰
- ۲۵ × ۴۰
- ۳۰ × ۴۰
- ۴۰ × ۴۰
- ۴۰ × ۶۰
- ۶۰ × ۴۰
- ۶۰ × ۶۰
- ۱۰۰ × ۶۰
جمعبندی و پیشنهاد کاربردی
در نهایت، رعایت فواصل هوایی مناسب و ایجاد مسیر تهویه مطبوع، طول عمر کلیدها و قطعات حساس تابلو برق شما را تضمین میکند.
پیشنهاد میشود همواره پیش از آغاز فرآیند برشکاری و مونتاژ سینی، طرح اولیه جانمایی را در نرمافزارهای تخصصی مانند AutoCAD Electrical ترسیم کرده و پس از بررسی فواصل و ابعاد قطعات، اقدام به اجرای نهایی نمایید.